ความประทับใจเกินคาดในการเดินทางเยือนมัตสึโมโต้ในครั้งนั้น เห็นจะเป็นการได้สัมผัสสถานที่ถ่ายทำในเรื่อง Dreams ของ อากิระ คุโรซาวา ภาพยนตร์ที่สะท้อนวิถีชีวิต วัฒนธรรม และความเชื่อของชาวญี่ปุ่นได้อย่างงดงามราวภาพศิลป์

จากที่เคยหลงใหลผลงานของบิดาแห่งวงการภาพยนตร์ญี่ปุ่นท่านนี้ ฉันเลยพลอยตกหลุมรักเมืองที่ฉายภาพวันเก่าอันอาบอิ่มด้วยสีสันงดงาม มีรสชาติแสนหวานจากขนมคาเมเลีย และกลิ่นหอมของวาซาบิสดที่อวลอยู่ในสายลมหนาว มัตสึโมโต้ได้ชื่อว่าเป็นประตูสู่ภูเขาแอลป์ญี่ปุ่น ตั้งอยู่ในภาคกลางของเกาะฮอนชู หรือที่เรียกว่า ‘ จูบุ’ ในจังหวัดนางาโน่ ที่มีสภาพแวดล้อมเป็นภูเขาสูง ที่ซึ่งมีภูเขาสูงกว่า 2,500 เมตรอยู่ถึง 91 ลูก การเดินทางที่สะดวกที่สุด คือเลือกเที่ยวบินที่ไปลงยังท่าอากาศยาน Chubu Centrair International Airport ในเขตเมืองนาโงย่า นครหลวงของจังหวัดไอจิ ซึ่งเป็นศูนย์กลางของจูบุ และจากสนามบินก็สามารถต่อรถไฟไปยังมัตสึโมโต้ได้เลย

ฝันที่อะซูมิโนะ
เพราะพักที่โรงแรมในเมือง ฉันจึงต้องตื่นแต่เช้าเพื่อไปยังที่ราบอะซูมิโนะ ซึ่งอยู่บริเวณเชิงเขาเจแปนแอลป์ตอนเหนือ ไกลจากตัวเมืองประมาณครึ่งชั่วโมง ได้เจ้าหน้าที่ขององค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวญี่ปุ่น หรือ JNTO ดูแลถึงสองคน จึงสะดวกสบายและสามารถไปได้หลายที่ภายในวันเดียว ที่ราบอะซูมิโนะ มีหมู่บ้านโฮตากะเป็นศูนย์กลางความเจริญ สีสันต่างฤดูดึงดูดให้นักเดินทางมุ่งหน้าเข้ามาทั้งในฤดูกาลที่ดอกอะเคเซียและดอกแอปเปิ้ลบานสะพรั่ง กระทั่งถึงฤดูใบไม้ร่วงที่ใบไม้เปลี่ยนเป็นสีเหลือง ส้ม แดง แม้แต่ในฤดูหนาวเช่นนี้ก็มีบรรยากาศโรแมนติกชวนฝัน Azumino Swan Lake เป็นส่วนหนึ่งของแม่น้ำไซคาวะ ฝูงหงส์นับร้อยตัวอพยพจากไซบีเรียมาที่นี่ในกลางเดือนตุลาคม แล้วจะบินกลับไปตอนกลางเดือนมีนาคม โดยแวะพักที่โอโมชิ และฮ็อกไกโด ก่อนจะบินต่อไปยังจุดหมายรวมระยะทางราว 4,000 กิโลเมตร เจ้าหน้าที่ที่นี่เป็นอาสาสมัครที่มีงานประจำอยู่แล้ว แต่จะสลับช่วงเวลากันมาทั้งเช้า บ่าย เย็น นอกจากดูแลความสะอาดเรียบร้อยแล้ว ยังใส่ใจความปลอดภัยของหงส์และนกด้วย อย่างเมื่อหลายปีก่อนมีหงส์ได้รับบาดเจ็บที่ปีก ผู้ดูแลเรียกแพทย์มารักษา แล้วตั้งชื่อให้ว่า ‘ ฟุกุจัง’ เมื่อหายดีแล้วฟุกุจังก็ไม่ยอมกลับไปไซบีเรียอีก ถ้าพรรคพวกบินจากไป ก็จะไปอาศัยซ่อนตัวอยู่ในป่าใกล้ๆ คุณมาซาชิ ไอดะ หนึ่งในอาสาสมัครไม่เพียงทุ่มเทดูแลธรรมชาติของบ้านเกิดเขาอย่างดีเท่านั้น แต่ยังมีฝีมือด้านศิลปะ ออกแบบเข็มกลัดเล็กๆ รูปหงส์คู่มอบเป็นที่ระลึกแก่ผู้มาเยือนอีกด้วย จากทะเลสาบที่ลมเย็นเฉียบจนมือแข็งชา เราก็ไปถึง Azumino Glass Studio ในเวลาที่กำลังโหยหาไออุ่นพอดี โรงเรือนเล็กๆ อยู่ใต้ร่มไม้มองน่ารักน่าเอ็นดู เมื่อก้าวสู่ข้างในยิ่งอุ่นสบาย แถมเพลินตากับเครื่องแก้วหลากสีสัน ก่อนจะแสดงฝีมือเป่าแก้ว ฉันเลือกแบบที่ชอบ เมื่อได้แก้วทรงสี่เหลี่ยมใบเล็กสีม่วงก็ยื่นให้เจ้าหน้าที่ดูเพื่อจดรายละเอียด แล้วจ่ายเงิน 3,150 เยน จากนั้นก็เข้าไปยังห้องด้านหลังซึ่งเป็นโรงหลอม แน่นอน ไม่หนาวอีกต่อไปแล้ว ต้องเปลื้องผ้า (กันหนาว) ออก แล้วสวมถุงมือกันร้อน พี่เลี้ยงที่มาช่วยดูแลเป็นสาวผอมบางทะมัดทะแมง คอยอธิบายทุกขั้นตอน เจ้าหน้าที่จะใช้แท่งเหล็กกลวงจุ่มแก้วเหลวแล้วเอาไปหลอมในเตาอุณหภูมิ 1,160 องศาเซลเซียส โรยผงสีม่วงลงไป นำมาให้เป่าจนแก้วพองตัว ลงนั่งเพื่อกลึงแก้วให้ได้รูปทรง ตะไบให้เป็นคอคอดแล้วเคาะออก แต่งปากแก้วให้กว้าง (ระหว่างนั้นมือซ้ายต้องกลึงแท่งเหล็กตลอดเวลา เพราะถ้าหยุดแก้วจะแข็งตัว) ได้ออกมาเป็นแก้วตามแบบแต่ออกเบี้ยวๆ หน่อย จากนั้นทางสตูดิโอจะนำไปหลอมอีกครั้งและสลักชื่อให้ที่ก้นแก้ว กลายเป็นแก้วส่วนตัวที่มีใบเดียวในโลก และจัดส่งให้ทางไปรษณีย์ ออกกำลังในโรงหลอมแก้วจนเหงื่อซึม เปลี่ยนบรรยากาศไปสูดอากาศบริสุทธิ์ในไร่วาซาบิ Daio Wasabi Farm ซึ่งอยู่ในเขตหมู่บ้านฮาโตกะ ที่นี่จัดเป็นไร่วาซาบิที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของญี่ปุ่นซึ่งให้ผลผลิตคุณภาพดี เพราะผืนดินที่อุดมสมบูรณ์และได้แหล่งน้ำธรรมชาติจากภูเขา เคยเห็นแต่วาซาบิสำเร็จรูปเวลาทานปลาดิบ รู้ว่ามีรสเผ็ดซ่าขึ้นจมูก และมีสรรพคุณฆ่าเชื้อแบคทีเรียในอาหาร เพิ่งรู้เดี๋ยวนี้เองว่าต้นวาซาบิที่จริงก็คือหัวไชเท้าชนิดหนึ่งเรียกว่า Japanese Horseradish ปลูกในแปลงนาที่มีน้ำขังตื้นๆ เรียงรายตามโค้งเขา ที่ไร่ไดโอะก็เช่นกัน เมื่อเข้าไปภายในบริเวณจะได้กลิ่นฉุนจางๆ ของวาซาบิปนกับกลิ่นดินและน้ำ มีภูเขาโอบล้อมโดยรอบ เป็นบรรยากาศสดชื่นแบบชนบทโดยแท้ โดยเฉพาะมุมหนึ่งซึ่งเป็นธารน้ำสายน้อยประดับด้วยต้นปอปล่าร์ นี่เองที่เป็นฉากถ่ายทำในเรื่อง Yumei หรือ Dreams ของอากิระ คุโรซาวา เสียเหงื่อไปมากกับปฏิบัติการเป่าแก้ว แถมยังชิมวาซาบิเรียกน้ำย่อยเข้าไปอีก ไปถึงร้านคิโซยะ ( Kisoya Denkaku) ก็หิวจนท้องร้องระงม เราจะมาชิมเมนูประจำถิ่นที่เรียกว่า Denkaku หรือเต้าหู้อัดแท่งคลุกมิโสะ (เต้าเจี้ยว) โรยหน้าด้วย Sancho เครื่องเทศที่ให้กลิ่นรสเข้มข้น คิโซยะเป็นหนึ่งในร้านเก่าแก่ที่สุดของมัตสึโมโต้ที่สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่นมาถึง 120 ปี มีสูตรลับเฉพาะที่โดดเด่นไม่เหมือนใคร บรรยากาศร้านเป็นแบบญี่ปุ่นแท้แต่แอบมีกลิ่นอายของไทยผสมผสาน เพราะคุณป้าเจ้าของร้านเคยมาเมืองไทยและชื่นชอบเชียงใหม่มาก จึงซื้อผ้าทอมาหลายผืน รวมทั้งเสื้อที่เธอสวมต้อนรับเราด้วย อาหารเสิร์ฟเป็นเซตเมนู มีเด็งกากุ 4 ไม้ ข้าวสวย ซุป ผักดอง และเครื่องเคียงที่เป็นผัก Nosawana เป็นผักภูเขามีรสชาติหวานชื่นใจคล้ายผักกูด นอกจากนี้ยังได้ชิม Hachinoko ผึ้งตัวเล็กๆ ทอดคลุกซีอิ้ว หอมหวานมันเค็มอร่อยมาก

หมุนเวลาย้อนอดีต
หวนคืนสู่ตัวเมืองเพื่อรำลึกความหลัง โดยมุ่งตรงไปยังแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์ Matsumoto Castle สัญลักษณ์ประจำเมืองที่สร้างขึ้นในสมัยเอโดะช่วงที่เกิดสงครามกลางเมือง ชื่อในภาษาญี่ปุ่น ‘ คะระซึโจ’ มีความหมายว่านกกา เพราะตัวปราสาทและกำแพงที่ก่อด้วยหินสีดำสนิท ตัวอาคารสูง 6 ชั้นที่เรียกว่า ‘ เท็นซุกะกุ’ ต่อเติมขึ้นเมื่อ 400 กว่าปีก่อน แต่ที่มองเห็น ปราสาทยังดูสวยสง่างดงามราวกับเพิ่งสร้างเสร็จเมื่อไม่กี่ปีมานี้ เมื่อเข้าสู่ภายในเราต้องถอดรองเท้าใส่ในถุงพลาสติกที่เตรียมไว้ให้ที่หน้าประตูทางเข้า ถ้าใส่ถุงเท้าต้องเดินระวังเพราะพื้นไม้ขัดเงาค่อนข้างลื่น โดยเฉพาะเวลาขึ้นบันไดสูงชัน แต่ได้เห็นของเก่าแก่มีค่าคู่บ้านคู่เมืองที่จัดแสดงไว้ทุกชั้นแล้วรู้สึกคุ้มค่ากับการตะเกียกตะกายขึ้นไป

จากนั้นไปเยี่ยมบ้านคุณมิโนเอะ เอบิซาวา ผู้สืบทอดการประดิษฐ์ลูกบอลทามาริ ของเล่นของเจ้านายน้อยๆ ในสมัยก่อน ลูกบอลชนิดนี้เกือบสูญหายไปหมดแล้ว ดีที่คุณคาโองามิชาวเมืองมัตสึโมโต้รวบรวมกลุ่มตระกูลที่มีฝีมือแล้วรื้อฟื้นขึ้นมาใหม่ จนได้ของที่ระลึกประจำเมืองที่น่าภูมิใจ ได้เห็นวิธีการทำลูกบอลแล้วทึ่งในความละเอียดละออของชาวญี่ปุ่นจริงๆ กว่าจะนำฝ้ายมาอัดเป็นลูกแล้วทาบทอด้วยเส้นด้ายหลากสีเป็นลวดลายแบบดั้งเดิมที่เนี้ยบไร้ตำหนิ คุณเอบิซาวาเคยทำลูกบอลทามาริขนาด 41 เซนติเมตรสำหรับแขวนในงานวันเปิดพิพิธภัณฑ์ของเมืองมาแล้ว และได้คิดทำไซส์จิ๋วในรูปแบบที่ห้อยโทรศัพท์มือถือสำหรับเป็นของที่ระลึกด้วย

ส่งท้ายด้วยมื้อน้ำชาบนถนนสายเก่าในเขตนากามาจิที่ Okinado ร้านขนมหวานเก่าแก่ที่อยู่คู่เมืองมาถึง 90 ปี ผู้ก่อตั้งเคยฝึกงานอยู่ที่ร้านขนมในโตเกียว ก่อนจะมาเปิดร้านที่นี่และคิดค้นสูตรขนมที่เป็นเอกลักษณ์ซึ่งยังขายดีจนถึงทุกวันนี้ อย่าง Sazanka ขนมแป้งไส้ถั่วแดงรูปดอกคาเมเลียที่ทำขายเฉพาะฤดูหนาว รับประทานคู่กับชาเขียวข้นแบบโบราณ มีรสขมแต่กลิ่นหอมชื่นใจ พลางชมสวนน้อยๆ ไปด้วย ถ้าเดินข้ามสวนไปจะพบห้องด้านหลังร้านที่เป็นแกลเลอรีเครื่องเซรามิกซึ่งมีรูปแบบของงานศิลป์ และพิพิธภัณฑ์เล็กๆของตระกูล ฉันอำลาเมืองมัตสึโมโต้กับภาพประทับสุดท้ายที่หน้าร้านขนม สีขาวสะอ้านของอาคารโบราณที่เรียงตัวเป็นระเบียบอยู่ทั้งสองฟากถนนยืนหยัดท้าทายแสงอาทิตย์เจิดจ้า บ้านเรือนเหล่านี้เคยมีอดีตที่เจ็บช้ำกับไฟไหม้ครั้งใหญ่เมื่อกว่าร้อยปีที่ผ่านมา จึงต้องแปลงโฉมจากตึกไม้เป็นดินเหนียวเพื่อกันไฟแล้วทาสีขาวทับ กลายเป็นความอ่อนหวานทว่าแข็งแกร่ง

เช่นเดียวกับชาวญี่ปุ่นที่มีทั้งความอดทนเข้มแข็งและอ่อนน้อม พวกเขาจึงผ่านอดีตมาได้อย่างทรนง และยังคงเก็บร่องรอยของวันวานเอาไว้ได้มั่นคงท่ามกลางโลกทันสมัยเช่นในปัจจุบัน

เรื่อง/ภาพ สุนทรี นิกรปกรณ์

จากคอลัมน์ Travel ฉบับ พ.ค./มิ.ย. 2551

คอลัมน์ travel เปิดรับเรื่องราวทริปโยคะจากผู้อ่านทุกท่าน ร่วมส่งเรื่องพร้อมรูปของคุณมาได้ที่ yj_thailand@yahoo.com เรื่องที่ได้รับเลือกตีพิมพ์มีค่าตอบแทนให้

back to top